Ξεκινώντας από τον όρο ορθολογισμός είναι δύσκολο κανείς να πει τί μπορεί να πάει στραβά.Πόσο μάλλον όταν αυτός ο ορθολογισμός καθίσταται επιστημονικός.Είναι δύσκολο να το πει κάνεις,δηλαδή,γιατί δεν πάει κάτι στραβά.Ας προσδιορίσουμε δύο συστήματα αντίληψης.Ένα σύστημα αντίληψης όπου το τί πιστεύω για την πραγματικότητα καθορίζεται από το τί με κάνει να νιώθω καλά.Ένα άλλο σύστημα αντίληψης όπου αυτό που πιστεύω είναι αυτό που βάσει στοιχείων και λογικής είναι πιο πιθανό να είναι πραγματικότητα.Προφανώς το ένα σύστημα αντίληψης θα μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα προσωρινά,αλλά θα μας κάνει να πεθάνουμε πιο γρήγορα,ή να υποβαθμίσουμε τη ζωή μας με οποιοδήποτε τρόπο.Το δεύτερο σύστημα αντίληψης μπορεί σε άμεσο επίπεδο να μην βελτιώνει την ψυχολογική μας κατάσταση,αλλά ο σχεδιασμός της ζωής μας πάνω σε αυτό το σύστημα θα κάνει τη ζωή μας πολύ καλύτερη.Εδώ βρίσκεται το προβάδισμα του ορθολογισμού,δηλαδή,στη λογική της μεγαλύτερης σε διάρκεια και ποιοτικότερης ανταμοιβής.
Και τώρα ας κάνουμε μια σκληρή παραδοχή όπως οφείλουμε στον εαυτό μας.Στον ανθρώπινο οργανισμό συνυπάρχουν και τα δύο συστήματα αντίληψης,άρα και στον δικό μας οργανισμό.Δεν θα μπορούσε να μην συνυπάρχουν αφού η συμπεριφορά του ανθρώπινου εγκεφάλου εμφανίζει ανέκαθεν και τις δύο ιδιότητες.Συνεπώς ο οποιοσδήποτε ισχυρίζεται ότι μπορεί με βεβαιότητα και εφαρμόζει κάθε στιγμή μόνο το ένα σύστημα αντίληψης(το δεύτερο),αυτομάτως επιβεβαιώνει πως μόλις εφήρμοσε το άλλο.
Κατ΄επέκταση για την βέλτιστη ολοκλήρωση των πιστεύω του καθενός είναι απαραίτητη η αυτοκριτική.Υπό αυτή τη σκοπιά η κάθε αντιλήψη παιρνεί από ένα και δύο και τρία φλιτρα προτού ΄΄μονιμοποιήθει΄΄ σε ένα ΄΄πιστεύω ότι΄΄.Εδώ έρχεται όμως και κάτι άλλο απαραίτητο.Η κριτική.Όπως είπαμε εφόσον συνυπάρχουν αυτά τα δύο στον ανθρώπινο εγκέφαλο ο δικός σου οργανισμός μπορεί να είναι πιο ευάλωτος σε κάποια λογικά σφάλματα που κάνουν εσένα να νιώθεις καλύτερα,αλλά κάποιον άλλον να μην τον κάνουν να νιώθει καλύτερα ή χειρότερα.Κατ΄επέκταση το να είσαι δεκτικός στη κριτική είναι απαραίτητο στοιχείο για ένα σωστό πιστεύω μακροπρόθεσμα.Το οποίο με τη σειρά του σημαίνει δεκτικός στην αντιπαράθεση.Προφανώς κάθε κριτική που σου γίνεται δεν μπορείς να τη θεωρήσεις αυτόματα σωστή,καθώς και αυτός που κριτικάρει άνθρωπος είναι,άρα πρέπει με τη σειρά σου να ασκείς και εσύ κριτική και να αντιπαρατίθεσαι.Σε τελική ανάλυση αν δεν ξέρεις να κάνεις κριτική πως γίνεται να ξέρεις να κάνεις αυτοκριτική και τούμπαλιν.
Και εδώ πρέπει να ειπωθεί κάτι που αφορά το πρώτο σύστημα αντίληψης-το ιδεαλιστικό*.Οι άνθρωποι στο μεγαλύτερο διάστημα της καθημερινής τους ζωής δεν θέλουν να αντιπαρατίθενται,νιώθουν άσχημα.Ή για την ακρίβεια θέλουν να αντιπαρατίθενται υπό ιδιαίτερες συνθήκες.Δηλαδή τη συνθήκη ενός ΄΄μεγάλου αδελφού΄΄ (όχι αυτού που μας παρακολουθεί όλους ,αλλά του κανονικού) όπου αντιπαρατίθεται με χαρακτηριστική άνεση διότι ξέρει αρκετά περισσότερα πράγματα,αλλά και διότι αυτό σίγουρα δεν θα έχει συνέπειες στη κοινωνική του ζωή.Κατά συνέπεια ακόμα και αυτές οι αντιπαραθέσεις σε αυτές τις συνθήκες εμφανίζονται αλλοιωμένες.Δηλαδή είσαι πολύ λιγότερο δεκτικός στη κριτική γιατί αυτή η αντιπαράθεση ξεκινάει αντιδιαμετρικά με όλες τις αντιπαραθέσεις που φοβόσουν να κάνεις,Σαν να κρατάς την ανάσα σου και τη στιγμή που σταματάς να τη κρατάς να θες να ανασάνεις περισσότερο για να αναπληρώσεις τον χαμένο χρόνο.Επί της ουσίας ,δηλαδή, με δεδομένο πως μια αντιπαράθεση μπορεί να χτυπήσει ευαίσθητες χορδές που να αποφύγουν την κοινωνικοποίηση με αυτό το άτομο είτε πρόκειται για φυσική κοινωνικοποίηση είτε πρόκεται για ευρύτερη κοινωνική αποδοχή του άρθρου ,της δουλειάς ή του βίντεο που ανεβάζεις στο διαδίκτυο,με το να αποφεύγεις την αντιπαράθεση χτυπωντας τις ευαίσθητες χορδες του συνομιλητή ή αυτού που επιδιώκεις να γίνει συνομιλητής σου,καταλήγεις πολύ εύκολα να μην συγκρούεσαι /αντιπαρατίθεσαι με πολλές διαδεδομένες αντιλήψεις.
Υπό αυτή τη σκοπιά η απόσταση από τη πολιτική από τη σκοπιά ενός που θέλει να λέγεται ορθολογιστής έχει μια πολύ καθαρή ερμηνεία.Παρα ταύτα τα πιο σημαντικά από κάθε άποψη κοινωνικά ζητήματα διαπλέκονται άμεσα με τη πολιτική-από τον ίδιο τον ορισμό της πολιτικής και της εξουσιάς.Επί της ουσίας ένας ορθολογιστής που δεν καταπιάνεται με αυτά ειδικά όταν έχει αντίκρισμα ο λόγος του στη δημόσια σφαίρα,τότε σίγουρα πέφτει στο σφάλμα του πρώτου συστήματος αντίληψης.Ακόμα περισσότερο όταν αξιολογεί ιδεολογίες με τους όρους που διαδίδονται στα μέσα,όταν αναζητά ειδησεογραφίες με τους όρους με τους οποίους η κοινωνική-επικοινωνιακή του δράση θα είναι πιο ΄΄προνομιακή στο δημόσιο διάλογο΄΄* τότε αυτά τα σφάλματα καταφέρνουν και αποτυγχάνουν στο θεωρητικό σκοπό της απεμπλοκής από τη πολιτική,ή από το ιδεολογικό bias,όπως ενδεχομένως να το αντιλαμβάνονται οι δρώντες.Το οποίο bias προφανώς και υπάρχει όσο υπάρχουν σε όλες τις σχετικά σταθερές αντιλήψεις των ανθρώπων που συνδεόνται με τη στάση τους απέναντι στη πολιτική και τα κοινωνικά ζητήματα.
Και λόγω αυτόυ έβαλα τον Ράσελ στη φωτογραφία παρ΄όλη την επίκληση που δέχεται από κόσμο που κάνει φανερή προσπάθεια να απεμπλακεί από αυτό το bias.Ο Ράσελ δεν κατάφερε και δεν επιδίωκε να απεμπλακεί από τη πολιτική(βλ.πολιτικές αντιλήψεις Ράσελ,φιλειρηνιστικό κίνημα κτλπ).Στην εποχή που ζούσε (δυο παγκόσμιοι πόλεμοι,ψυχρός πόλεμος,πόλεμος του Βιετνάμ) η απεμπλοκή από τη πολιτική δεν είχε τη προνομιακή θέση στο δημόσιο διάλογο* που έχει σήμερα.Απλά και αυτός με τη σειρά του προσπάθησε να κρατήσει κάποιες καλές για τον ίδιο αποστάσεις όχι με ιδιαίτερη επιτυχία.Το φιλειρηνιστικό του κίνημα του Ράσελ σε καμιά περίπτωση δεν ήταν αυτό που χαρακτήρισε τη μαχητικότητα των δυναμικών αντιπολεμικών κινημάτων αργότερα τα τέλη της δεκαετίας του 60΄(βλ,Μάης του 68 σε Γαλλία,ΗΠΑ,Ιταλία,Μεξικό).Η μη εμπλοκή με τη πολιτική (που εκφράστηκε και ως μη εμπλοκή με κοινωνικά ζητήματα τον περισσότερο καιρό) απέκτησε αυτή τη προνομιακή θέση από τα τέλη του 80΄, στην Ελλάδα κυρίως τις δεκαετίες του 90΄,2000΄ και αυτή τη δεκαετία μάλλον πνέει τα ολίσθια.Στην Ελλάδα μπορούμε να πούμε ότι άρχισε να πεθαίνει το 2010,το 2015 είχε σημαντικά σημάδια ότι βρίσκεται κοντά στο θάνατο,(βλ.το κλίμα που υπήρχε τη περίοδο του δημοψηφίσματος) και τα τελευταία τρία χρόνια διασώθηκε προσωρινα.Πάντως ο ΄΄καθαρός ΄΄ ορθολογισμός σίγουρα αργά ή γρήγορα αποτυχαίνει στον σκοπό του και ή λερώνεται από τη μία μεριά της πολιτικής ή από την άλλη ή και από τις δύο.
*Τον όρο ιδεαλιστικό δεν τον χρησιμοποιώ ως γνήσια πειργραφή της αντίληψης ,αλλά περισσότερο πως αυτή η αντίληψη θα μπορούσε να θεωρηθεί πιο συγγενική ή και σχέση προϊόντος -προέλευσης με αυτό το φιλοσοφικό ρεύμα περί αυτόνομης πορείας των ιδεών.
*Την έννοια της προνομιακής θέσης στο δημόσιο διάλογο θα την αποσαφηνίσω σε επόμενο άρθρο αντίστοιχης κατηγορίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου